PROGRAM GOSPODARKI ODPADAMI ZAWIERAJĄCYMI AZBEST.

Opracował: inż. Maciej Romański

Zator, Wrzesień 2009r.

1. Wprowadzenie

W 2009 r. Rada Ministrów na podstawie uchwały nr 122/2009 z dnia 14 lipca 2009 r przyjęła „Program Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009 - 2032”. Pomyślna realizacja Programu zależy od zaangażowania organów administracji państwa i jednostek samorządu terytorialnego. Najliczniejszą grupę używanych przez kilkadziesiąt lat w Polsce wyrobów azbestowych stanowią wyroby budowlane, głównie płyty cementowo-azbestowe (płyty faliste i płyty karo – popularnie zwane eternitem), stosowane do pokryć dachowych i elewacyjnych budynków. Ustawa Prawo ochrony środowiska uznała azbest za substancję stwarzającą szczególne zagrożenie dla środowiska i wymagającą szczególnej ostrożności w czasie użytkowania zawierających ją wyrobów i przy ich demontażu, jak również przemieszczaniu powstałych odpadów. Ustawa o odpadach nakazuje opracowanie planów gospodarki odpadami na szczeblu krajowym, wojewódzkim, powiatowym i gminnym. Powinny one zawierać zapisy dotyczące usuwania wyrobów zawierających azbest, najlepiej w formie odpowiedniego programu inwentaryzacji i eliminowania z użytkowania wszystkich wyrobów azbestowych. W przypadku powiatowego programu ochrony środowiska i powiatowego planu gospodarki odpadami szczegółowy zakres, sposób i formę jego opracowania określa odpowiednio ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska - tj. Dz.U. Z 2008 r. Nr 25, poz. 150 ze zm., ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach – tj. Dz.U. z 2007 r.

Nr 39, poz. 251 ze zm. oraz rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 kwietnia 2003 r. w sprawie sporządzenia planów gospodarki odpadami – Dz.U. Nr 66, poz. 620

.

2. Cel i zadania

Głównym celem programu usuwania i unieszkodliwiania azbestu na terenie gminy Zator jest doprowadzenie do stopniowej eliminacji wyrobów zawierających azbest z terenu gminy oraz ich bezpieczne składowanie i prawidłowe unieszkodliwianie. Celem programu jest przedstawienie zamierzeń, działań, zadań i źródeł finansowania, które zapewnią usunięcie wyrobów zawierających azbest w sposób bezpieczny. Program uwzględnia ilość wyrobów zawierających azbest na terenie gminy, ze wskazaniem rejonów o największym zagrożeniu dla zdrowia, gospodarkę wytworzonymi odpadami azbestowymi, propozycję działań organizacyjnych, inwestycyjnych, edukacyjnych, harmonogram realizacji, koszty i źródła finansowania, jak również zarządzanie programem

3. Ogólna charakterystyka wyrobów zawierających azbest

Wyroby zawierające azbest klasyfikowane są w dwóch klasach, przyjmując jako kryterium zawartość azbestu, stosowane spoiwo oraz gęstość objętościową wyrobu:

Klasa I obejmuje wyroby o gęstości objętościowej mniejszej od 1000 kg/m3 definiowane jako „miękkie”, zawierające powyżej 20% (do 100%) azbestu. Wyroby te łatwo ulegają uszkodzeniom mechanicznym, czemu towarzyszy znaczna emisja włókien azbestu do otoczenia. Najczęściej stosowanymi w tej klasie były wyroby tekstylne z azbestu używane przez pracowników w celach ochronnych, koce gaśnicze, szczeliwa plecione, tektury uszczelkowe m. in. w sprzęcie AGD, płytki

- 2 -

podłogowe PCV oraz materiały i wykładziny cierne. Ocena wielkości produkcji wymienionych

materiałów oraz ilości aktualnie użytkowanych jest niemożliwa do przeprowadzenia.

Klasa II obejmuje wyroby o gęstości objętościowej powyżej 1000 kg/m3 definiowane jako „twarde”, zawierające poniżej 20% azbestu. W wyrobach tych włókna azbestowe są mocno związane, a w przypadku mechanicznego uszkodzenia (np. pęknięcia) ma miejsce stosunkowo niewielka emisja azbestu do otoczenia w porównaniu z wyrobami klasy I. Natomiast niebezpieczeństwo dla zdrowia ludzi i środowiska stwarza mechaniczna obróbka tych wyrobów (cięcie, wiercenie otworów) oraz rozbijanie w wyniku zrzucania z wysokości w trakcie prac remontowych. Z zaliczanych do tej klasy wyrobów najbardziej w Gminie rozpowszechnione są płyty azbestowo-cementowe faliste oraz płyty azbestowo-cementowe „karo” stosowane jako pokrycia dachowe, szczególnie na terenach wiejskich, oraz płyty płaskie wykorzystywane jako elewacje w budownictwie. W znacznie mniejszych ilościach produkowane i stosowane były inne wyroby azbestowo-cementowe, z których należy wymienić przede wszystkim rury służące do wykonywania instalacji wodociągowych i kanalizacyjnych oraz w budownictwie jako przewody kominowe i zsypy.

4.Azbest stanowi minerał o działaniu szkodliwym na organizm.

Udowodniono działanie rakotwórcze na organizm ludzki. Aktualnie azbest znajduje się w wykazie substancji niebezpiecznych, stanowiących załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 września 2005 r. w sprawie wykazu substancji niebezpiecznych wraz z ich klasyfikacją i oznakowaniem (Dz.U. Nr 21, poz. 1674) pod numerem indeksowym 650-013- 00-6 jako substancja o udokumentowanym działaniu rakotwórczym kategorii 1, stanowiącym poważne zagrożenie zdrowia w następstwie narażenia na długotrwałe oddziaływanie na drogi oddechowe. Głównie azbest może być wchłaniany przez organizm przez drogi oddechowe, a w niewielkim stopniu przez skórę. Największe zagrożenie dla organizmu ludzkiego stanowią włókna respirabilne tzn. Takie, które w postaci aerozolu dostają się z wdychanym powietrzem do płuc, do pęcherzyków płucnych. Włókna respirabilne mają grubość nie większą niż 3 ųm. Najbardziej niebezpiecznym dla organizmu jest azbest – krokidolit (azbest niebieski), lecz można przyjąć, że wszystkie gatunki azbestu są dla ludzi kancerogenne (rakotwórcze). W wyniku przedostania się do organizmu pyłu azbestowego przez układ oddechowy mogą nastąpić zmiany chorobowe głównie u ludzi zawodowo narażonych na pył azbestowy, w tym:

·pylica azbestowa (azbestoza),

· nowotwory złośliwe – rak płuc i opłucnej,

· zgrubienia opłucnej.

Skutkiem oddziaływania azbestu na skórę może być występowanie zapaleń skórnych,

dermatoz, brodawek.

5. Prawne aspekty użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest

Do głównych aktów prawnych regulujących szczegółowe wymagania oraz zasady użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest nalezą:

· rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 października 2003 r. w sprawie wymagań w zakresie wykorzystywania i przemieszczania azbestu o oraz wykorzystywania i oczyszczania instalacji lub urządzeń, w których był lub jest wykorzystywany azbest (Dz.U. Nr 192, poz. 1876, zmiana: Dz.U. z 2008 r. Nr 200, poz. 1235)

- 3 -

· rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2004 r. W

sprawie sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest (Dz.U. Nr 71, poz. 649)

· rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 października 2005 r. w sprawie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy przy zabezpieczaniu i usuwaniu wyrobów zawierających azbest oraz programu szkolenia w zakresie bezpiecznego użytkowania takich wyrobów (Dz.U. Nr 216, poz. 1824) Ustawy, rozporządzenia, zarządzenia dotyczące problematyki postępowania z wyrobami i odpadami zawierającymi azbest są dostępne na stronie internetowej Ministerstwa Gospodarki. Przepisy te określają obowiązki i pozwolenia w zakresie postępowania

z wyrobami i odpadami zawierającymi azbest.

· Obowiązki właścicieli, zarządców lub użytkowników – bezpieczne

użytkowanie wyrobów zawierających azbest:

1) dokonanie przeglądu technicznego obiektów i urządzeń budowlanych lub instalacji przemysłowych wraz z identyfikacją rodzaju azbestu oraz ze sporządzeniem „Oceny stanu i możliwości bezpiecznego użytkowania wyrobów zawierających azbest”,

2) przedłożenie wyników inwentaryzacji wojewodzie (przedsiębiorcy), odpowiednio wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta (osoby fizyczne nie będące przedsiębiorcami),

3) sporządzenie (corocznie) planu kontroli jakości powietrza obejmującej pomiar stężenia azbestu,

4) podjęcie decyzji o usuwaniu azbestu,

5) zgłoszenie właściwemu organowi architektoniczno-budowlanemu prac polegających na zabezpieczaniu wyrobów zawierających azbest,

6) dokonanie wyboru wykonawcy prac prowadzącego zabezpieczenia wyrobów zawierających azbest (wyłącznie wykonawca prac spełniający wymogi w tym zakresie, wymogi jak dla wykonawcy prac polegających na usuwaniu wyrobów zawierających azbest),

7) opracowanie instrukcji bezpiecznego postępowania z wyrobami zawierającymi azbest,

8) oznakowanie miejsc, pomieszczeń, instalacji lub urządzeń, w których jest wykorzystywany azbest lub wyroby zawierające azbest.

· Obowiązki właścicieli, zarządców lub użytkowników – usuwanie

wyrobów azbestowych:

1) dokonanie przeglądu technicznego obiektów i urządzeń budowlanych lub instalacji przemysłowych wraz z identyfikacją rodzaju azbestu oraz ze sporządzeniem „Oceny stanu i możliwości bezpiecznego użytkowania wyrobów zawierających azbest”,

2) przeprowadzenie kontroli stanu wyrobów zawierających azbest w terminach wynikających z oceny stanu tych wyrobów,

3) podjecie decyzji o konieczności usuwania wyrobów zawierających azbest,

4) zgłoszenie właściwemu organowi architektoniczno-budowlanemu prac polegających na usuwaniu wyrobów zawierających azbest,

5) opracowanie projektu technicznego usuwania lub wymiany wyrobów zawierających azbest wraz z harmonogramem prac,

6) dokonanie wyboru wykonawcy prac (wyłącznie wykonawca prac spełniający wymogi w tym zakresie),

7) poinformowanie użytkowników, pracowników, mieszkańców obiektu o planowanym usuwaniu wyrobów zawierających azbest i sposobach zabezpieczenia środowiska i zdrowia ludzi,

8) uzyskanie pisemnego oświadczenia od wykonawcy prac o prawidłowości wykonania prac oraz o

• 4 -

   

oczyszczeniu terenu z pyłu azbestowego z zachowaniem właściwych przepisów technicznych i sanitarnych

· Zbieranie, transport i unieszkodliwianie wyrobów zawierających azbest

 

1) wytwórca odpadów może zlecić wykonanie obowiązku gospodarowania odpadami innemu posiadaczowi odpadów,

2) posiadacz odpadów (w tym również wytwórca odpadów) może przekazywać odpady wyłącznie podmiotom, które uzyskały zezwolenie właściwego organu na prowadzenie działalności w zakresie gospodarki odpadami,

3) zlecający usługę transportu odpadów jest obowiązany wskazać prowadzącemu działalność w zakresie transportu odpadów miejsce odbioru odpadów oraz posiadacza odpadów, do którego należy dostarczyć te odpady,

4) prowadzący działalność w zakresie transportu odpadów jest obowiązany dostarczyć te odpady do posiadacza odpadów, który został mu wskazany przez zlecającego usługę,

5) prowadzenie działalności w zakresie zbierania odpadów oraz prowadzenie działalności w zakresie transportu odpadów wymaga uzyskania zezwolenia,

6) zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie zbierania lub transportu odpadów wydaje starosta w drodze decyzji,

7) prowadzący działalność wyłącznie w zakresie transportu odpadów prowadzi ewidencję z zastosowaniem tylko karty przekazania odpadów i jest obowiązany do poświadczenia tej usługi,

8) do transportu wyrobów i odpadów zawierających azbest stosuje się odpowiednio przepisy o przewozie towarów niebezpiecznych,

9) transport wyrobów i odpadów zawierających azbest, dla których przepisy o transporcie towarów niebezpiecznych nie ustalają szczególnych warunków przewozowych, należy wykonać w sposób uniemożliwiający emisję azbestu do środowiska,

10) zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie unieszkodliwiania odpadów wydawane jest w trybie ustawy o odpadach, natomiast w przypadku unieszkodliwiania odpadów azbestowych aktualnie na terenie Polski dopuszczone jest ich składowanie na oddzielnych składowiskach odpadów niebezpiecznych lub na wydzielonych kwaterach na terenie innych niż obojętne, unieszkodliwianie metodami fizykochemicznymi oraz składowanie odpadów zawierających azbest pod ziemią.

6. Diagnoza aktualnego stanu użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest

 
Na obszarze gminy Zator jak już wcześniej wspomniano najbardziej rozpowszechnione są płyty azbestowo-cementowe faliste oraz płyty azbestowo-cementowe „karo” stosowane jako pokrycia dachowe, szczególnie na terenach wiejskich, oraz płyty płaskie wykorzystywane jako elewacje budynków. Po dokonaniu szczegółowej inwentaryzacji budynków, przyjmując średni ciężar pokryć dachowych zawierających azbest – 15kg/1m² stwierdzono w całej gminie obecność 1595 ton.

Poniżej przedstawiona tabelka zawierająca szczegółowe zestawienie ilości odpadów zwierających azbest dla wszystkich miejscowości gminy Zator,

• 5 -

   

  Zestawienie ilości odpadów zawierających azbest wbudowanych w budynkach na terenie Gminy Zator
  

7. Ilość odpadów niebezpiecznych zawierających azbest usuwanych przez gminę Zator w poszczególnych latach oraz koszty ich wywozu i utylizacji

W ostatnich 7 latach z terenu gminy zostało odebrane i zutylizowane 404,3 ton odpadów zawierających azbest, były to głównie płyty eternitowe z pokryć dachowych na budynkach mieszkalnych i gospodarczych. Całkowity koszt odbioru i utylizacji tych odpadów wyniósł 159 368,00 zł. Około 50 % środków pochodziło z Powiatowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Oświęcimiu a drugie 50 % z budżetu gminy Zator. W 2009 r. Rada Ministrów przyjęła „Program Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009 – 2032”. Pomyślna realizacja Programu na terenie gminy zależna będzie od utrzymania ilości odbieranych odpadów na poziomie odbioru z 2009 roku. Aby odebrać około 80 ton odpadów rocznie należy przeznaczyć (tylko na cel odbioru i utylizacji) około 40 tys. zł rocznie. Usuwanie tej ilości odpadów w gminie będzie możliwe, o ile mieszkańcy podejmą działania związane z wymianą pokrycia dachów w ilościach, które wyżej zostały wyliczone. Realizując jak dotychczas odbiór i utylizację odpadów zawierających azbest zamierzamy w dalszym ciągu korzystać z Powiatowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz z Gminnego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

- 6 -

8. Podmioty zajmujące się odbiorem odpadów zawierających azbest:

Na terenie Gminy Zator odbiorem i wywozem niebezpiecznych odpadów azbestowych w ostatnich latach zajmował się:

Zakład Usług Komunalnych Spółka z o.o. w Oświęcimiu
Wydział Oczyszczania Miasta
Adres: 32-600 Oświęcim, ul. Bulwary 2
tel. 033 842-30-97; 033 842-32-80
fax 033 842-20-72
e-mail: wydzial.oczyszczania@zuk.oswiecim.pl